Busteinar og busteinvatn frå Vistdalen

Tre busteinar frå Vistdalen

Den 16. februar 1961 sende sorenskrivar P. Meland i Egersund eit brev til Romsdalsmuseet. I ei særskild pakke sende han "som gåve til museet 3 busteinar frå Vistdal. Det er to "kusteinar" og 1 "smalestein". Eg har fått fortalt at Arne (Ådne) åtte busteinane. Det har vore kring 1880. Arne var frå Åse i Eresfjord, og hadde ein gard – Brynjelgarden – i Vistdal, og seinare plassen Ådneteigen under ein annan gard og døydde der. Frå Arne eller borna hans kom steinane til Jartrud Bukten, andre kona til Ola Meland, oldefar min. I 1890-åra fekk mor steinane av Jartrud, og dei var på Meland til eg fekk dei kring 1948." Då Peder Andreas Meland (1900-1963) skreiv dette, fanst det ikke bygdabok for Vistdalen. No er det lett å finne ut kven dei var desse personane som P. Meland skriv om. Det er berre å slå opp i Randi Ingunn Selnes: "Gards- og ættesoge for Nesset", bind X, s. 50, 150 og 177.

Tidlegare omtalar

Den første som skreiv om busteinar her i Romsdal, var sokneprest Hans Saxlund i tidsskriftet "Mål og minne" i 1919. Han var styreformann i Romsdalsmuseet nokre år før dette, og han hadde sikkert fått busteinar inn til samlingane. I "Gammalt frå Fræna 1992" omtalar Bjørn Ringstad to busteinar som Morten Drejer (f. 1919) har på garden sin på Tornes. Han fekk dei frå far sin som så hadde fått dei av mor si, og ho kom frå Setnes i Romsdalen.

Slik laga dei buvatn

Meland skriv dette om bruken: "Steinane er til hjelp ved innvortes sjukdom på dyr, kusteinane for kyr og smalesteinane for sauer. Busteinen vert lagt i ei bøtte med reint vatn og teke opp att etter 7 timar. Vatnet skal ein gje til dyret. Vil dyret ikkje drikka vatnet, skal ein lunka og blande litt mjøl i og by vatnet fram på nytt. Vil dyret enno ikkje drikka, skal ein prøva for tridje gong med litegran salt i. Dyret kjem seg og vert etterkvart friskare om det drikk buvatnet. Men om det ikkje vil ta vatnet, er det lita von om betring." Eg viste ein gong desse steinane fram for far min, Torstein Austigard (1908-1990), og spurde om han hadde tru på dette. "Alle sjuke dyr har godt av litt lunka vatn", var svaret.

Nyare funn

I Romsdals Budstikkes store fotoarkiv er det bilde av ein bustein. Eg etterlyste finnaren og funnstaden i Budstikka to gonger i februar 2009. Svart er no klart: Gullsmed Einar Hansen fann steinen i slåttonna på Bratset (Kleive) kring 1990, men steinen er seinare bortkommen. I samband med oppslaga mine i Budstikka, kom eg i prat med Kristian Austigard om dette fenomenet. Då fortalde han at han fann ein slik stein-hard ball oppi krubba til ei ku i Oppigard i Eikesdalen. Dette hende for vel 5 år sidan. Han trudde det var ei trekule og saga ho derfor av med skjerfil. Til si store undring fann han berre hår inni! Etter å ha arbeidd i fjøset i meir enn 55 år, hadde han aldri sett noko liknande. Men dyrlegen som han viste busteinen til, kjente til sorten.

Ut av bruk i 1940-åra

P. Meland skriv dette om bruken: "Desse busteinane vart mykje nytta i øvre del av bygda for 50 år sidan (altså kring 1910). Eg hugsar grannar tinga buvatn og henta det i bøtter. Dei som budde lengre undan lånte steinane når dei hadde sjuke dyr og laga vatnet sjølv. Bruk av buvatn tok av i mellomkrigsåra, og etter siste krig har det vore spørsmål berre ein gong, har mor fortalt."